ميان عوايد دولت و سلطنت امتياز و تفاوتي نبود . مردم صاحب مجلس و پارلمان نبودند . شاه شخصي به نام وزير دفتر ( وزير ماليه ) را مامور مي ساخت تا بودجه كشور را تنظيم كند . در هر استان و شهري مسوول دولت به نام مستوفي بود كه دفاتري به نام كتابچه داشت . بودجه مركز و شهرستانها به وسيله مستوفيان تهيه مي گرديد . بودجه هر شهرستان عنوان كتابچه آن شهرستان را داشت . مسوول هر كتابخانه در مركز يك نفر مستوفي بود و ممكن بود يك مستوفي كتابچه چند شهرستان را تهيه كند . اين مستوفيان عده اي كارمند داشتند كه به " ميرزا قلم دان " مصطلح بودند و كارشنان ثبت و نگهداري دفاتر بود . رئيس مستوفي ها ، مستوفي الممالك بود كه وزير ماليه بود .
با انقلاب مشروطه ، در زمينه بودجه قوانيني رواج يافت كه عمدتا از قوانين بودجه فرانسه نشات مي گرفت . بر طبق قانون اساسي و متمم آن ظاهرا مجلس محور قدرت قرار گرفت و تصويب بودجه به مجلس واگذار شد.
در ايران اولين بودجه كشور را به روش جديد ، پس از مشروطيت ، مرحوم صنيع الدوله هدايت وزير ماليه در سال 1289 هجري شمسي تهيه نمود و چون نامبرده قبل از پيشنهاد بودجه به مجلس شوراي ملي در دوره دوم مورد سوء قصد قرار گرفت ، وزير بعد از او بودجه تهيه شده بنام او را به مجلس دور دوم پيشنهاد كرد . اين بودجه علاوه بر اين كه با دقت و صداقت خاصي تهيه شده بود، داراي مقدمه مفصلي است كه اصول مربوط به تهيه بودجه را در كشورهاي داراي حكومت دموكراسي توصيف كرده و همچنين فوايد چنين ترتيبي را براي نمايندگان و عموم مردم تشريح كرده است .

 



بازگشت به صفحه اصلي

تغییر قالب صفحه